مرتضى مطهرى
263
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
عقل ندارد . در اين مقاله آنجا كه ادراكات فطرى مورد انكار قرار مىگيرد معناى چهارم مقصود است و همين معناست كه دكارت و پيروانش به آن قائلند و حسيون منكرند . ما با اينكه تصورات فطرى به معناى چهارم را منكريم ، به تصورات و تصديقات فطرى به معناى اول - يعنى ادراكاتى كه تمام اذهان خواه و ناخواه در آنها علىالسويهاند - اعتقاد داريم و راه آن را در طى خود مقاله بيان مىكنيم ، ولى تا آنجا كه ما تفحص كردهايم در فلسفهء اروپا بين اين دو جهت تفكيك نشده يعنى قائلين به تصورات فطرى به معناى اول همانها هستند كه به فطريات به معناى چهارم قائلند و تمام كسانى كه منكر فطريات به معناى چهارم هستند منكر فطريات به معناى اول نيز هستند و آن دانشمندان چنين پنداشتهاند كه تصورات و تصديقات عمومى و يكسان براى همهء بشر راهى جز اينكه آنها را خاصيت ذاتى عقل بدانيم ندارد و اگر تصورات ذاتى عقل را انكار كنيم چارهاى نيست از اين كه تصورات عمومى و يكسان براى همهء بشر را نيز انكار كنيم ؛ ولى در اين مقاله اين دو قسمت از يكديگر تفكيك شده و در عين اين كه تصورات ذاتى عقل ( فطرى به معناى چهارم ) مورد انكار قرار گرفته ، تصورات و تصديقات عمومى و يكسان براى همهء بشر ( فطرى به معناى اول ) اثبات شده و راه آن نيز بيان گرديده . توضيح بيشتر در طى خود مقاله خواهد آمد . ( 4 ) . ماديين جديد خود را پيرو نظريهء حسيون قلمداد مىكنند و مدعى هستند كه تمام عناصر اوليهء فكر بشر از مجراى يكى از حواس وارد ذهن شده است و تمام محتويات ذهنى انسان را همان عناصر حسى يا تركيب يافته و تكامل يافتهء آن عناصر تشكيل مىدهد . اين جمله در كلمات ماديين ، از انگلس تا لنين و استالين ، بسيار مكرر مىشود : « دنياى سوبژكتيو « 1 » ( ذهنى ) انعكاسى است از دنياى اوبژكتيو « 2 » ( عينى ) . » ماديين كوشش مىكنند كه تمام تصورات و مفاهيم را از مجراى يكى از حواس توجيه كنند . عليهذا تمام ايراداتى كه بر حسيون وارد است مبنى بر وجود يك سلسله